Ασυνείδητο

freud

«Η συνείδηση μοιάζει με συντριβάνι που παιχνιδίζει στον ήλιο και ξαναβυθίζεται στη μεγάλη υπόγεια δεξαμενή του ασυνείδητου από όπου πηγάζει.» – Freud S.

Το ασυνείδητο είναι μια έννοια της ψυχολογίας που -ενώ χρησιμοποιήθηκε από πολλούς στο παρελθόν- την σημερινή της ισχύ την έλαβε από τον Σίγκμουντ Φρόυντ. Το ασυνείδητο μπορεί να περιγραφεί ως εκείνο το μέρος του μυαλού το οποίο «γεννάει» πολλές νοητικές διαδικασίες οι οποίες εκδηλώνονται στο μυαλό του ατόμου χωρίς το άτομο να γνωρίζει την ύπαρξη τους. Αυτές οι διαδικασίες περιλαμβάνουν ασυνείδητα συναισθήματα, ασυνείδητες σκέψεις ή/και ιδέες, ασυνείδητες αντιλήψεις, ασυνείδητες αντιδράσεις, συμπλέγματα, φοβίες και κρυφούς πόθους και επιθυμίες.

Ο Σίγκμουντ Φρόυντ μιλώντας για τα όνειρα αναφέρει: Η αντίληψη του στοιχείου του ονείρου είναι η ακόλουθη: δεν είναι κάτι πρωταρχικό και ουσιώδες μια «καθαυτό σκέψη» αλλά ένα υποκατάστατο, για κάτι άλλο άγνωστο στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο, ακριβώς όπως είναι η υποκείμενη πρόθεση ενός σφάλματος, δηλαδή ένα υποκατάστατο για κάτι που πραγματικά το γνωρίζει ο ονειρευόμενος, αλλά δεν είναι προσιτό στη γνώση του. Πρόκειται τώρα να προτείνω την εισαγωγή μιας μεταβολής στην ορολογία μας για να την κάνουμε πιο ευέλικτη. Αντί να χρησιμοποιύμε λέξεις «κρυμμένο», «απρόσιτο», «καθαυτό», ας δώσουμε μια πιο συγκεκριμένη περιγραφή και ας πούμε «απρόσιτο για την συνείδηση του ονειρευόμενου» ή «ασυνείδητο».

 Το ασυνείδητο και οι ασυνείδητες διαδικασίες

Η νευροεπιστήμη αποδέχεται το ασυνείδητο. Για παράδειγμα, ερευνητές στο Columbia University Medical Center βρήκαν πως γρήγορες εικόνες τρομακτικών προσώπων προκαλούν ασυνείδητο άγχος και μπορούν να εντοπιστούν στον εγκέφαλο με μηχανές απεικόνισης του εγκεφάλου.

 Το ασυνείδητο στην ψυχανάλυση

Αν και ο Σίγκμουντ Φρόυντ δεν ανακάλυψε για πρώτη φορά το ασυνείδητο, συνέβαλε ουσιαστικά στην μελέτη του. Κατά την περίοδο του 19ου αιώνα η επικρατούσα πεποίθηση ήταν θετικιστικής κατεύθυνσης, υπήρχε δηλαδή η άποψη πως ο άνθρωπος μπορούσε να ελέγξει με τη λογική τη συμπεριφορά του και τη σχέση του με τον κόσμο. Ο Φρόυντ πρότεινε ουσιαστικά πως αυτή η θέση είναι μία αυταπάτη καθώς οι άνθρωποι δρουν συχνά για λόγους που δεν άπτονται των συνειδητών σκέψεων τους, καθώς το ασυνείδητο μπορεί να αποτελεί την πηγή των ανθρώπινων κινήτρων. Ο Φρόυντ προέκτεινε τη θεωρία του μελετώντας συστηματικά τα όνειρα, τα οποία αποκάλεσε και τον «βασιλικό δρόμο προς το ασυνείδητο», θεωρώντας τα ως το καλύτερο δείγμα πεδίου δράσης του ασυνειδήτου.

Στην σπουδαιότερη -σύμφωνα με τον ίδιο- εργασία του Η Ερμηνεία των Ονείρων, ανέπτυξε τα επιχειρήματα του περί της ύπαρξης του ασυνειδήτου αλλά και περιέγραψε μια μεθοδολογία για την πρόσβαση του ατόμου σε αυτό, μέσω του προ-συνειδητού. Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία , το ασυνείδητο αποτελεί ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου ψυχισμού και περιλαμβάνει τις βασικές ορμές της ψυχικής ενέργειας, τα γεγονότα, τις επιθυμίες και τις παρορμήσεις που έχουν απωθηθεί από τη συνείδηση, καθώς και τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας που ο άνθρωπος έχει ξεχάσει, αλλά, παρόλα αυτά, καθορίζουν και κατευθύνουν τη ζωή του. Ο Φρόυντ ξεχώρισε το μυαλό στο συνειδητό ή το εγώ και σε δύο μέρη του ασυνείδητου, το εκείνο και το υπερεγώ. Σε αυτή την θεωρία, το ασυνείδητο αναφέρεται στο μέρος της νοητικής διαδικασίας όπους τα αντικείμενα είναι απρόσιτα προς την συνείδηση.

Στην ψυχανάλυση το ασυνείδητο δεν αποτελείται μόνο απ’ότι δεν είναι συνειδητό αλλά απ’ότι ενεργά απωθείται από την συνείδηση ή ό,τι το άτομο δεν θέλει να γνωρίζει συνειδητά. Ο ψυχαναλυτής τότε προσπαθεί να επαναφέρει στην συνείδηση αυτό το οποίο το άτομο απώθησε στο ασυνείδητο. Τα μηνύματα ωστόσο που πηγάζουν απο μια αντίθεση στο συνειδητό και το ασυνείδητο θα θέλουν πιθανώς μια «»αποκρυπτογράφηση»» και ο ψυχαναλυτής είναι αυτός ο οποίος θα αποκρυπτογραφήσει τα μηνύματα αυτά και θα τα παρουσιάσει στο άτομο.

 Το συλλογικό ασυνείδητο

Ο Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ ανέπτυξε περισσότερο την θεωρία. Χώρισε το ασυνείδητο σε δυο μέρη: το προσωπικό ασυνείδητο και το συλλογικό ασυνείδητο. Το προσωπικό ασυνείδητο είναι τα στοιχεία του ατόμου τα οποία έχουν λησμονηθεί ή έχουν απωθηθεί. Το συλλογικό ασυνείδητο είναι ένα μέρος του ασυνείδητου νου, κοινό σε όλους τους ανθρώπους και περιέχει αρχέτυπα, παγκόσμιες νοητικές «προδιαθέσεις» μη βασισμένες στην εμπειρία.

Πηγή: http://www.wikipedia.org

Σαδομαζοχιστικές Σχέσεις

sadism2.jpg

Δεν υπάρχει αμφιβολία πώς, ως προς τις πρακτικές συνέπειες, η επιθυμία να εξαρτάσαι ή να υποφέρεις είναι αντίθετο της επιθυμίας να κυριαρχείς ή να κάνεις τους άλλους να υποφέρουν. Ψυχολογικά όμως και οι δύο τάσεις είναι αποτέλεσμα μιας βασικής ανάγκης που πηγάζει από την ανικανότητα ανοχής της μοναξιάς και της αδυναμίας του εγώ. Προτείνω να ονομαστεί η επιδίωξη που βρίσκεται στη βάση του σαδισμού και του μαζοχισμού συμβίωση. Η συμβίωση, με την ψυχολογική της έννοια, σημαίνει τη συνένωση ενός ατομικού εγώ με ένα άλλο εγώ (ή μια άλλη δύναμη έξω από το εγώ) με τέτοιο τρόπο ώστε καθένα από τα εγώ να χάνει την ακεραιότητα του και καθένα να αλληλοεξαρτάται απόλυτα από το άλλο. Το σαδιστικό πρόσωπο έχει ανάγκη το αντικείμενο του, το ίδιο όπως το και το μαζοχιστικό έχει ανάγκη από το δικό του. Μόνο που αντί να αναζητήσει τη σιγουριά με το να απορροφηθεί, την κερδίζει απορροφώντας κάποιον άλλον. Και στις δυο περιπτώσεις η ακεραιότητα του ατομικού εγώ χάνεται. Στη μια περίπτωση διαλύω το εγώ μου μέσα σε μια εξωτερική δύναμη. Χάνω το εγώ. Στην άλλη περίπτωση, μεγαλώνω το εγώ μου, κάνοντας ένα άλλο πρόσωπο μέρος του εαυτού μου και έτσι αποκτώ τη δύναμη που μου έλειπε σαν ανεξάρτητο εγώ. Σε όλες τις περιπτώσεις στην παρόρμηση για τη δημιουργία  σχέσης συμβίωσης με κάποιον άλλο οδηγεί η ανικανότητα να υποφέρει κανείς τη μοναξιά του ατομικού του εγώ. Αυτό κάνει πρόδηλους τους λόγους για τους οποίους η σαδιστική και η μαζοχιστική τάση συμπλέκονται η μια πάντα με την άλλη. Μολονότι στην επιφάνεια παρουσιάζονται σαν αντιφάσεις, στην ουσία πηγάζουν από την ίδια βασική ανάγκη. Οι άνθρωποι δεν είναι σαδιστές ή μαζοχιστές, αλλά υπάρχει μια σταθερή διακύμανση ανάμεσα στην ενεργητική και στην παθητική πλευρά του συμπλέγματος διαβίωσης, ώστε είναι συχνά δύσκολο να καθορίσουμε ποια πλευρά του συμπλέγματος αυτού ενεργεί σε δοσμένη στιγμή. Και στις δύο περιπτώσεις η ελευθερία και η ατομικότητα χάνονται.

Συχνά και όχι μόνο στη λαϊκή χρήση, ο σαδομαζοχισμός μπερδεύεται με τον έρωτα. Ιδιαίτερα τα σαδομαζοχιστικά φαινόμενα ερμηνεύονται σαν ερωτικές εκδηλώσεις. Η στάση πλήρους αυταπάρνησης για το χατίρι ενός άλλου και η παράδοση των απαιτήσεων σου σ’ ένα άλλον εξυμνούνται σαν παραδείγματα «μεγάλου έρωτα». Φαίνεται πως δεν υπάρχει καλύτερη απόδειξη «αγάπης» από τη θυσία και την προθυμία να παραδοθείς για χατίρι του αγαπημένου σου προσώπου. Στην πραγματικότητα σ’ αυτές τις περιπτώσεις η «αγάπη» είναι ουσιαστικά μαζοχιστική επιθυμία που πηγάζει από την ανάγκη συμβίωσης του ενδιαφερόμενου προσώπου. Αν λέγοντας έρωτα εννοούμε την ένωση δύο ανθρώπων πάνω στη βάση της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας των ενδιαφερόμενων προσώπων, τότε ο μαζοχισμός και ο έρωτας είναι αντίθετα. Ο έρωτας βασίζεται στην ισότητα και την ελευθερία. Αν βασίζεται στην υποταγή και την απώλεια της ακεραιότητας του ενός συντρόφους είναι μαζοχιστική εξάρτηση, ανεξάρτητα από το αν η σχέση έχει λογική μορφή. Ο σαδισμός επίσης εμφανίζεται συχνά κάτω από τη μάσκα του έρωτα. Η κυριαρχία ενός άλλου, ο ισχυρισμός πως το να εξουσιάζεις κάποιον το κάνεις για το καλό του, εμφανίζεται συχνά σαν έκφραση αγάπης, ενώ ο ουσιαστικός παράγοντας είναι η χαρά της κυριαρχίας.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Ο φόβος μπροστά στην ελευθερία» του Έριχ Φρόμ

Σίγκμουντ Φρόυντ: Ο κατακτητής της ψυχής

freud4

«Γεννήθηκα στις 6 Μαΐου του 1856, στο Φράιμπουργκ της Μοραβίας, μια μικρή πόλη της σημερινής Τσεχοσλοβακίας. Οι γονείς μου ήταν Εβραίοι. Εγώ ο ίδιος παρέμεινα Εβραίος.» -Σ. Φρόυντ

«Η ζωή μου και η ψυχανάλυση»

Πόσο γνώριμος είναι ο ιδρυτής της πιο διάσημης και ταυτόχρονα πιο παρερμηνευμένης θεωρίας; Τι γνωρίζουμε για τη ζωή του;

Δεκάδες βιογραφίες, αρχίζοντας από την πρώτη, εκείνη του έμπιστου και αφοσιωμένου μαθητή του, του Ε. Τζόουνς, επιχειρούν να αποτυπώσουν τη ζωή του. Ο ίδιος όμως θεωρούσε αδύνατο ένα τέτοιο εγχείρημα.

«Δεν μπορούμε να γίνουμε βιογράφοι χωρίς να συμβιβαστούμε με την ψευδολογία, με την απόκρυψη, την υποκρισία, την κολακεία, για να μην αναφέρουμε και τη συγκάλυψη της ίδιας μας της ακατανοησίας. Η βιογραφική αλήθεια είναι απροσπέλαστη» (γράμματα στον Τσβάιχ, 1936).

Να παραιτηθούμε από βιογραφικές ενασχολήσεις, μας παροτρύνει ο Φρόυντ. Αλλωστε, «η ζωή μου δεν έχει ενδιαφέρον παρά μόνο σε σχέση με την ψυχανάλυση» συνήθιζε πάντα να λέει.

Το ηδονοβλεπτικό ωστόσο αναγνωστικό βλέμμα δεν σταμάτησε να αναζητεί λεπτομέρειες της ζωής του, από τις πιο ασήμαντες ως εκείνες που θεωρούσε τις πιο σημαντικές.

Πολύτιμο υλικό στάθηκαν το Αρχείο Φρόυντ και τα εννιακόσια γράμματα που είχε στη διάρκεια των αρραβώνων του ανταλλάξει με την αγαπημένη του σύζυγο Μάρθα Μπάρνεϊ. Τότε που ως νεαρός γιατρός έκανε στο Παρίσι  την ειδικότητά του.

Ένα γράμμα, ακόμη και δύο κάθε ημέρα για τέσσερα συνεχώς χρόνια. Γράμματα μιας υψηλής λογοτεχνικής και ιστορικής αξίας, μάρτυρες μιας εποχής (που δεν είχε – φευ! – τηλέφωνα και κινητά για να ακυρώνει την επικοινωνία) και ενός ψυχισμού που παλλόταν από έρωτα για τη γνώση και τότε για τη Μάρθα!.. που την αποκαλούσε «Αγαπημένη μου, μικρή μου πριγκίπισσα».

freud7

Αντικρουόμενα συναισθήματα

Εκατόν πενήντα χρόνια μετά τη γέννησή του ο Φρόυντ εξακολουθεί να προκαλεί απορία, θαυμασμό, επιφύλαξη, δέος, αποστροφή. Ωσεί παρόντα και ζωντανά συναισθήματα. Σαν να ήταν χθες που το «σκάνδαλο» της ψυχανάλυσης πρόβαλε στον ακαδημαϊκό και κοινωνικό ορίζοντα της δυτικοευρωπαϊκής κουλτούρας.

Ιδού πώς ήθελε ο ίδιος να περιγράφει τον εαυτό του:

«Στην πραγματικότητα δεν είμαι επιστήμονας ούτε ερευνητής ούτε ένας πειραματιστής, ούτε καν στοχαστής. Από τη φύση μου είμαι μονάχα ένας κονκισταδόρος, ένας εξερευνητής, αν προτιμάς αυτόν τον όρο, κι έχω όλη την περιέργεια, την τόλμη, την επιμονή που χαρακτηρίζει το είδος τούτο των ανθρώπων. Σε γενικές γραμμές, δεν αναγνωρίζεται η αξία τους παρά μονάχα όταν πετύχουν, όταν ανακαλύψουν κάτι το ουσιαστικό, διαφορετικά παραμερίζονται» (γράμμα στον Φλις, 1990).

Ο πόθος του πραγματοποιήθηκε. Κατάφερε να μείνει στην Ιστορία. Να ανακαλύψει «κάτι το ουσιαστικό» «ώστε να μην παραμερισθεί». Το «κάτι ουσιαστικό» που ανακάλυψε δεν ήταν τίποτε λιγότερο από την ανακάλυψη του πλανήτη της ψυχής. Τίποτε λιγότερο από τη διερεύνηση της κρυμμένης λογικής του α-συνείδητου και της αλήθειας λησμονημένων επιθυμιών μας.

Η επιφύλαξη και η καχυποψία ούτε στιγμή δεν σταμάτησαν να υπονομεύουν τη θεωρία του. Δεν είναι να απορείς.

freud6

Η ανατροφοδότηση του έργου του

Μετά τον Φρόυντ τίποτε δεν είναι όπως πριν. Στέρεα εμπεδωμένες αλήθειες για τον ψυχισμό, τη σεξουαλικότητα και την παιδική αθωότητα υφίστανται μια βίαιη ανατροπή. Το συγκροτημένο Εγώ εμφανίζεται να είναι μια αυταπάτη. Ο διχασμός του υποκειμένου, η αέναη ενδοψυχική σύγκρουση ανάμεσα στις ενορμήσεις του Ερωτα και του Θανάτου, οι μυστικές συγγένειες που ενώνουν το φυσιολογικό με το παθολογικό είναι τα ανεξίτηλα ίχνη που κληροδότησε στην κουλτούρα μας. Δραματικά αλλάζει ο τρόπος που βιώνουμε τον εαυτό μας, τον πολιτισμό μας, τον άλλον και το «άλλο» έξω από εμάς, καθώς και τον άλλον και το «άλλο» μέσα σε εμάς.

Παραδόξως όμως ακόμη και όταν οι πολέμιοι φτάνουν στο σημείο μιας κραυγαλέας υποβάθμισης και περιφρόνησης του έργου του, προβαίνοντας ακόμη και στην υλοποίηση μιας Μαύρης Βίβλου της Ψυχανάλυσης, εκείνο που μοιάζει να επιτυγχάνεται είναι η αυτο-τροφοδότηση της σημασίας του έργου του. Οσο πιο πολύ πλήττεται τόσο πιο πολύ η ανατροφοδότηση επιμένει.

Ετσι η ενεργός απουσία του Φρόυντ μοιάζει να σημαδεύει και τις απαρχές του νέου αιώνα που διανύουμε.

Το 1895 παρουσίαζε μαζί με τον Breuer για πρώτη φορά τις «Μελέτες πάνω στην Υστερία».

«Είναι δυνατόν;» αναρωτήθηκαν τότε οι αξιοσέβαστοι συνάδελφοί του. «Είναι δυνατόν;» συνέχισαν να αναρωτώνται όσο ο Φρόυντ προχωρούσε στη θεωρία του και γνωστοποιούσε τα αποτελέσματά της.

– Είναι δυνατόν να έχουν κάποιο νόημα οι α-νόητες φαντασιώσεις των υστερικών γυναικών;

– Είναι δυνατόν το σώμα να θυμάται;

– Είναι δυνατόν οι υστερικές γυναίκες να πάσχουν από αναμνήσεις;

– Είναι δυνατόν το «αθώο» παιδί να είναι ένα πολύμορφα διεστραμμένο πλάσμα;

– Είναι δυνατόν η ενόρμηση του θανάτου να εγγράφεται μέσα στον ψυχισμό και να προσδιορίζει τη συμπεριφορά μας;

– Είναι δυνατόν ασυνείδητες διεργασίες να προσδιορίζουν τις σκέψεις και τις επιθυμίες μου; Είναι δυνατόν να μην έχω τον έλεγχο της συνείδησής μου;

Οχι, δεν είναι δυνατόν, απάντησαν και έσπευσαν να θεωρήσουν το έργο του ένα «επιστημονικό παραμύθι».

Δεν ξέρω, ίσως αυτό το αλλοτινό ερώτημα «Είναι δυνατόν;» να παρεισφρύει στο συλλογικό φαντασιακό και των σημερινών επικριτών του.

Ισως η παλαιά εκείνη δυσπιστία να μην έχει ουσιαστικά ουδέποτε αρθεί. Προφανής άλλωστε παραμένει η επικινδυνότητα μιας τέτοιας «άβολης» και «διαταρακτικής» θεωρίας. Μιας θεωρίας που εξορίζει το γνωρίζον υποκείμενο από τη θαλπωρή των βεβαιοτήτων του και πλήττει θανάσιμα (χωρίς όμως να την αίρει) μια μακροχρόνια παράδοση ορθολογικής σκέψης.

freud8

Το σώμα της ψυχανάλυσης μοιάζει να είναι καταδικασμένο να μην παρακμάζει! Μια παράδοξη νεότητα μοιάζει να το περιφρουρεί από τη σήψη. Ενα παράδοξο μη-γήρας!

Ενα μη-γήρας που συναγωνίζεται σε ορμή την εμπάθεια των επικριτών του.

Ως πότε; Πόσο θα κρατήσει αυτό;

«Εκεί που είναι το Αυτό να γίνει Εγώ». Το ζητούμενο της ψυχανάλυσης. Οσο το αίτημα αυτό θα παραμένει ανοιχτό στον ορίζοντα τόσο ίσως θα παραμένει ζωντανή και η ενεργός απουσία του Φρόυντ. «Εκεί που είναι το Αυτό να είμαι εγώ» αντέτεινε ο Καστοριάδης.

Με άλλα λόγια, το ζητούμενο είναι και παραμένει η δυνατότητα ύπαρξης ενός ατόμου ικανού να στοχάζεται επάνω στις επιθυμίες και στις ενορμήσεις του. Δίχως να λογοκρίνει, δίχως να αγνοεί το δυναμικό της βίας που αυτές εμπεριέχουν, να μπορεί να αποφασίζει αν θα τις πραγματοποιήσει ή όχι. Να ρίχνει φως και να αποκωδικοποιεί τα σκοτάδια του ασυνείδητου.

Ουτοπία; Ισως.

Η σειρά μας τώρα να αναρωτηθούμε «Είναι δυνατόν;». Πόσα περιθώρια υλοποίησης μιας τέτοιας ευχής έχει σήμερα το άτομο; Στην αυγή του 21ου αιώνα η χρεοκοπία του ορθού λόγου, η αίσθηση μιας γενικευμένης απελπισίας και ανημποριάς που περιβάλλει το άτομο μοιάζει να μεταποιεί τη φράση αυτή σε έναν μακρινό, σχεδόν μεταφυσικό στόχο.

Η βαθύτατα απαισιόδοξη φύση του Φρόυντ όμως δεν ήταν εν τέλει ικανή να τον κάνει να αρνηθεί το δικαίωμα στην πίστη αυτή. Στην πίστη ότι εκεί που είναι αυτό θα είναι το εγώ.

freud5

Ρωγμή στην ψευδαίσθηση

Αξίζει λοιπόν έστω και την τελευταία στιγμή, εκεί που όλα μοιάζουν τελειωμένα, να μην εγκαταλείψει κανείς αυτή την πίστη.

Αφέλεια; Ίσως.

Η ψυχαναλυτική γνώση όμως δεν είναι μόνο μια εξοικείωση με τη σκοτεινή και αβυσσαλέα εσωτερικότητά μας αλλά παρέχει και μια δυνατότητα υπέρβασής της. Άλλωστε ως προμετωπίδα στο πιο σημαντικό του έργο, την «Ερμηνευτική των Ονείρων», που είδε το φως της δημοσιότητας στην έναρξη ακριβώς του 20ού αιώνα, ο Φρόυντ διάλεξε αυτή τη φράση: «Αν δεν μπορέσω να κινήσω τις ουράνιες δυνάμεις, θα κινήσω τις δυνάμεις του Αχέροντα».

Σε υπερφωτισμένους καιρούς όπου κυριαρχούν η λήθη του εαυτού και η απομάκρυνση από τον μέσα χώρο η αυτογνωσία που προσφέρει η φροϋδική θεωρία είναι ένας πολύτιμος οδηγός επιβίωσης.

Άλλωστε αξίζει να επισημάνουμε ότι η ψυχανάλυση είναι μια πασίγνωστη αλλά εν τέλει σχεδόν άγνωστη θεωρία, με κακοποιημένες από τη λανθασμένη χρήση έννοιες όπως «οιδιπόδειο», «σύμπλεγμα» και «λίμπιντο». Έννοιες που έχουν οικειοποιηθεί και κακοποιηθεί από τον καθημερινό λόγο δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση γνώσης.

Από τη Φωτεινή Τσαλίκογλου, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας του μυθιστορήματος «Εγώ, η Μάρθα Φρόυντ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Πηγή: http://www.o-klooun.com/anadimosiefseis/sigkmount-froynt-o-kataktitis-tis-psyxis

Τρώμε πολύ όταν δεν είμαστε παρόντες στη ζωή μας

food.jpg

Μερικές φορές αναλογίζομαι την ποιότητα της ζωής μας. Πόσο ευχαριστημένοι είμαστε από όσα έχουμε ζήσει; Αν κάποιος μας έλεγε σήμερα ότι είναι η τελευταία μας μέρα πόσο γεμάτη θα την βαθμολογούσαμε με μια κλίμακα από το 0 έως το 10; (όπου 0 σημαίνει εντελώς άδεια και 10 σημαίνει πολύ γεμάτη).

Πρόσφατα ένας εβδομηνταπεντάρης, σε μια φιλοσοφικού τύπου συζήτηση που είχαμε για τη ζωή, μου αποκρίθηκε με σοφία και γνώση ότι «η ζωή είναι πάρα πολύ μικρή γι’ αυτό αξίζει να ζεις την κάθε στιγμή».

Η τετριμμένη ατάκα του παππού στάθηκε αφορμή για περισυλλογή και εκείνη τη στιγμή θυμήθηκα το τελευταίο βιβλίο του ο Iρβιν Γιάλομ «Πλάσματα μιας μέρας» όπου είχα διαβάσει το εξής: «Ο φόβος που νιώθουμε για τον θάνατο είναι άμεσα συνδεδεμένος με το πόση ζωή δεν έχουμε ζήσει».

Μέσα από τα σοφά κατά τα άλλα λόγια του παππού και του διάσημου συγγραφέα διαπίστωσα την πλήρη αποσύνδεση μας με το παρόν. Ένα παρόν μέσα στο οποίο σχεδόν δεν βρισκόμαστε ποτέ.

Τις προάλλες με επισκέφτηκε στο γραφείο μια κυρία όπου το πρόβλημα της ήταν η μεγάλη κατανάλωση φαγητών και γλυκών αργά το βράδυ στην τηλεόραση. Γι’ αυτήν είναι η μοναδική στιγμή όπου μπορεί να ηρεμήσει. Τα παιδιά είναι για ύπνο, ο σύζυγος στην δικιά του τηλεόραση και η ίδια αγκαλιά με ότι μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι υπάρχει μέσα στο ντουλάπι.

Όμως δεν έχει κάτι συγκεκριμένο να δει στην τηλεόραση. Δεν βλέπει την αγαπημένη της σειρά, ούτε κάποια ταινία που να την ενδιαφέρει. Δεν ξέρει αν προτιμάει να φάει κάτι γλυκό ή κάτι αλμυρό. Για την ακρίβεια δεν βλέπει και πολύ καλά αυτό που βάζει στο στόμα της.

Τις περισσότερες φορές αδυνατεί να προσδιορίσει την γεύση του, την υφή του ή την μυρωδιά του. Δεν βρίσκεται ούτε μπροστά στην τηλεόραση, ούτε μπροστά στο φαγητό της. Σκέφτεται τη δουλειά. Τα λεφτά. Τα παιδιά. Την σχέση της. Τα κιλά της. Αλλά δεν σηκώνει βλέμμα από την τηλεόραση. Νιώθει απογοήτευση και αβεβαιότητα. Δεν ξέρει τι να πρωτοπιάσει. Απλά τρώει.

Μέχρι που δεν πάει άλλο και φεύγοντας για ύπνο ζαβλακωμένη και σχεδόν κακοποιημένη από το φαγητό αφήνει πίσω μια τελευταία σκέψη. Από αύριο κομμένα όλα! Από αύριο… Σ’ όλο το βράδυ δεν υπήρξε στο παρόν της ούτε για ένα δευτερόλεπτο. Το μυαλό ήταν βυθισμένο σε σκέψεις που είχαν να κάνουν με το παρελθόν και το μέλλον.

Ακούγοντας με προσοχή όλα τα παραπάνω προσπαθούσα να σκεφτώ με ποιο τρόπο θα μπορούσα να φανώ χρήσιμος όντας διαιτολόγος. Πόσο συνδεδεμένος θα ήμουν στο δικό μου παρόν εάν της έλεγα αντί για τα κρουασάν, τις σοκολάτες, τα πατατάκια και τους ξηρούς καρπούς να έτρωγε γιαουρτάκι με μέλι και καρύδια; Αν το έκανα μάλλον δεν θα άκουγα. Και αν δεν ακούς, δεν είσαι παρών!

Μήπως το γιαουρτάκι θα προσέθετε ποιότητα στη ζωή της παραμερίζοντας όλα όσα έχει στο μυαλό της; Σίγουρα όχι! Απλά θα της μείωνε το βάρος με την προϋπόθεση βέβαια ότι θα άντεχε να το κρατήσει για καιρό. Η απογοήτευση όμως θα ήταν μεγάλη καθώς θα ανακάλυπτε ότι η απώλεια βάρους που πέτυχε δεν ήταν αρκετή για να φτάσει τις προσδοκίες που είχε.

Πολλές φορές η ανάγκη για να αποκτήσουμε τον έλεγχο στη ζωή μας εκφράζεται μέσω της προσπάθειας για μείωση του βάρους που θέλουμε να πετύχουμε μέσα από τον περιορισμό της τροφής μας. Είναι πολύ πιο εύκολο όλα μας τα προβλήματα να τα κάνουμε ένα κουβάρι και να καρφιτσώσουμε επάνω την ταμπέλα «Δίαιτα» κυνηγώντας με μανία το ξεφόρτωμα των κιλών αντί να σκεφτούμε τη σχέση μας με τη διατροφή και τη θέση της στη ζωή μας.

Είναι πολύ δύσκολο να αλλάξεις μια συμπεριφορά αν δεν είσαι παρών την ώρα που τη κάνεις. Αν τρως με την προσοχή σου αποσπασμένη αλλού όπως για παράδειγμα με τις σκέψεις να τρέχουν μπροστά στην τηλεόραση δεν θα μπορέσεις να αλλάξεις την συμπεριφορά. Δεν επικεντρώνεσαι στην μπουκιά, στην γεύση, στη μυρωδιά. Δεν μασάς καλά. Δεν αφιερώνεις χρόνο σ’ αυτό γιατί πάντα πρέπει να κάνεις κάτι άλλο. Αν όλο αυτό το φέρεις στην πλήρη επίγνωση σου τότε μόνο θα έχεις τον έλεγχο της πράξης σου.

Για να χορτάσεις λοιπόν το σώμα σου θα πρέπει παράλληλα να έχεις χορτάτη την ζωή σου. Και για να έχεις χορτάτη τη ζωή σου θα πρέπει να είσαι παρών. Παρών σ’ αυτό που βλέπεις, που αισθάνεσαι, που μυρίζεις, που αναπνέεις.

Παρών σ’ αυτό που τρως, παρών σ’αυτόν που μιλάς, παρών στον χώρο που βρίσκεσαι. Το παρόν είναι ουσιαστικά η μοναδική στιγμή μέσα στην οποία υπάρχουμε. Και το να δίνεις σημασία στο παρόν είναι η μοναδική στιγμή όπου μπορείς πραγματικά να ζεις.

Από την επιστημονική ομάδα των διατροφολόγων Ευάγγελου Ζουμπανέα,  Αντρέας Κωνσταντίνου

Πηγή:  http://www.awakengr.com/trome-poly-otan-den-imaste-parontes-sti-zoi-mas/

Ραδιοφωνική συνέντευξη: «Το ψυχικό βάρος της αρνητικής κριτικής»

Ραδιοφωνική συνέντευξη του ψυχολόγου & ψυχοθεραπευτή Βαλάντη Χουτοχρήστου στον Easy 97.2 και την εκπομπή «Η Ζωή για την ζωή σας» με την Ζωή Κυριακού. Θέμα της εκπομπής είναι «το ψυχικό βάρος της αρνητικής κριτικής». Γιατί ασκούμε αρνητική κριτική; Πόσο ευάλωτοι είμαστε απέναντι στη κριτική διάθεση των άλλων; Πόσο αυστηροί γινόμαστε με τους άλλους ή και με τον ίδιο μας τον εαυτό;

“Αν αγαπάς, υποφέρεις. Αν δεν αγαπάς, αρρωσταίνεις.”

sunrise1.jpg

“Αν αγαπάς, υποφέρεις. Αν δεν αγαπάς, αρρωσταίνεις.”

Η φράση αυτή είναι μία από τις πιο γνωστές του Σίγκμουντ Φρόυντ. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Για το Ναρκισσισμό. Μια εισαγωγή» και τώρα τη βλέπουμε να κυκλοφορεί σε όλα τα κοινωνικά δίκτυα. Πολλοί νομίζουν ότι αυτή η φράση είναι ρομαντική, αλλά η αλήθεια είναι ότι είναι πολύ περισσότερο από αυτό.

Ο Σίγκμουντ Φρόυντ και η ψυχανάλυση, αμφισβητήθηκαν αμέτρητες φορές. Η πιο συχνή κριτική που τους ασκείται είναι ότι είναι μη επιστημονικοί. Παρόλα αυτά, πολλές από τις θεωρίες του Φρόιντ επηρέασαν όλες τις ανθρώπινες επιστήμες συμπεριλαμβανομένων «δύσκολων» κλάδων, όπως η ψυχιατρική.

Σε κάθε περίπτωση, η αλήθεια είναι ότι λίγοι αμφισβητούν την σημασία της αγάπης στην ανθρώπινη εξέλιξη. Από τη στιγμή που ανοίγουμε τα μάτια μας στον κόσμο, υποφέρουμε από μια έλλειψη. Την έλλειψη ενός άλλου ανθρώπου. Δεν υπάρχει περίπτωση να επιβιώσουμε ή να μεγαλώσουμε αν αυτό το άλλο άτομο δεν είναι εκεί ώστε να το κάνει να συμβεί.

Αυτό με άλλα λόγια σημαίνει ότι αν δεν υπάρχει έστω και μια ελάχιστη αγάπη στο ξεκίνημα της ζωής μας, αυτό γίνεται αδύνατο. Κάποιος πρέπει να εξυπηρετήσει τις ανάγκες μας, αλλιώς θα πεθάνουμε.

Το ανθρώπινο ον είναι για πάντα ένα ον που έχει ανάγκη. Ένα πλάσμα που του λείπει συνεχώς κάτι. Κατοικεί σε ένα κενό που είναι αδύνατο να γεμίσει, ακόμα και όταν μερικές φορές πιστεύουμε ότι δεν είναι. Αυτό γίνεται γιατί είμαστε για πάντα και συνεχώς καταδικασμένοι σε μια απελπιστική μοναξιά. Όσο και να καταφέρνουμε να αποκτήσουμε στενούς δεσμούς αγάπης, η πραγματικότητα είναι ότι γεννιόμαστε, ζούμε και πεθαίνουμε ουσιαστικά μόνοι.

Αν αγαπάς, υποφέρεις.

Στην αγάπη, πολλές μορφές πόνου έρχονται στο παιχνίδι που κυμαίνονται από το να αγαπιόμαστε και να μην αγαπιόμαστε, στο να ανακαλύπτουμε ότι η αγάπη δεν λύνει τίποτα. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, δεν υπάρχει τρόπος να αγαπήσουμε χωρίς να υποφέρουμε. Γιατί πρέπει να γίνεται έτσι; Γιατί η αγάπη δεν οδηγεί στην ευτυχία και μόνο σε αυτήν; Δεν είναι ένας μαζοχιστικός τρόπος σκέψης;

Ο έρωτας είναι εμμονικός, αλλά την ίδια στιγμή μας δίνει μια αίσθηση ζωντάνιας που είναι δύσκολο να πετύχουμε μέσω άλλων εμπειριών. Αυτή η εμμονή της αγάπης είναι απαίσια αλλά την ίδια στιγμή απολαυστική. Απεικονίζεται πολύ καλά στο «Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας» όπου κάπου γράφει πως «τα συμπτώματα του έρωτα είναι παρόμοια με εκείνα της χολέρας».

Ναι. Το να ερωτευόμαστε είναι πόνος με απόλαυση. Πόνος όταν δεν είστε κοντά στο άλλο άτομο και νιώθετε σαν να πρόκειται να πεθάνετε όταν υποψιάζεστε ότι όλα μπορούν να τελειώσουν. Γνωρίζοντας πως θα κάνατε τα πάντα για να είστε παρέα με αυτό το άτομο που σας έκλεψε την καρδιά. Το συναίσθημα της αγάπης εναλλάσσεται με εκείνο του φόβου πως θα χάσετε εκείνον που αγαπάτε. Ο ενθουσιασμός σμίγει με τις ύπουλες αμφιβολίες.

Όταν αυτή η ζωηρή φάση του κολλήματος τελειώσει, βιώνετε ένα είδος μονομαχίας στην αρχή. «Κάτι» έφυγε, «κάτι» δεν είναι όπως πριν. Ξέρετε ότι ακόμα αγαπάτε αυτό το άτομο, αλλά επίσης ξέρετε ότι αυτή η αγάπη έχει όρια. Τότε πονάτε γιατί πρέπει να πείτε αντίο στην ψευδαίσθηση αυτής της ρομαντικής και αιώνιας αγάπης.

Αν δεν αγαπάς, αρρωσταίνεις.

Όταν ένα άτομο έχει δυσκολία στο να δημιουργήσει δεσμούς αγάπης με τους άλλους, τότε γίνεται πολύ ευάλωτο, συναισθηματικά και διανοητικά. Η μυστικότητα, η υπερβολική απομόνωση, η δυσκολία στην επικοινωνία με τους άλλους και η κατανόηση τι σκέφτεται ή νιώθει ο άλλος, είναι σημάδια ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά. Το άτομο αρρωσταίνει.

Όλοι περνάμε από στάδια που είμαστε διστακτικοί ή απρόθυμοι να επικοινωνήσουμε με άλλους ή φάσεις όπου θέλουμε να είμαστε μόνοι μας. Αλλά όταν αυτό γίνεται ένα σχετικά μόνιμο μοτίβο, τότε υπάρχουν προβλήματα. Υπάρχει ένα δυνατό αίσθημα αποσύνδεσης από τη ζωή και ροπής προς οτιδήποτε αντιπροσωπεύει το θάνατο.

Είναι σαν κάποιος να έχει κουραστεί με τον εαυτό του. Αυτή η υπερβολική εστίαση στον εαυτό, αργά η γρήγορα, θα καταλήξει σε άγχος και εμμονή. Επίσης θα καταλήξει σε μια πολύ αντιπαραγωγική ζωή, με λίγο και μικρό νόημα. Ή φέρεται στους άλλους σαν να είναι εργαλεία. Πράγματα που εξυπηρετούν τον σκοπό του. Υπό αυτή την κατάσταση απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από την πιθανότητα να φτάσει εκεί όπου θέλουμε όλοι: Στην εσωτερική ειρήνη και γαλήνη.

Πηγή: http://www.awakengr.com/an-agapas-ypoferis-an-den-agapas-arrostenis/

Αντέχουμε να ακούμε..;

listen2
Διστάζουμε συχνά να μοιραστούμε με κοντινούς μας ανθρώπους κάποιες σημαντικές αλήθειες που διακρίνουμε και αφορούν την ζωή τους, αλήθειες που πιθανόν να τους βοηθούσαν κατά πολύ εάν τις γνώριζαν. Φοβόμαστε μη τυχόν και τους πληγώσουμε, τους αναστατώσουμε, ή τους χάσουμε… 
Φαίνεται, ωστόσο, ότι αυτό το συναισθηματικό μπλοκάρισμα βασίζεται συχνά σε ασυνείδητες προβολές των δικών μας φόβων: Πόσο ενδέχεται να φοβόμαστε ότι εμείς οι ίδιοι θα πληγωνόμασταν, θα αναστατωνόμασταν, ή θα τρέχαμε μακριά στο άκουσμα μιας βαρυσήμαντης αλήθειας..;
Και όμως, όταν τα κίνητρα βασίζονται στην αγάπη και όχι στην αρνητική ή σκληρή κριτική, τότε όχι μόνο αντέχουμε να ακούμε… Διψάμε!
Βαλάντης Χουτοχρήστος, Ψυχολόγος & Ψυχοθεραπευτής